یکشنبه, 22 تیر 99 | 2020 Jul 12 | 07:52:23| {{ weather.name }} {{ weather.description }}
1399-03-29 12:19

پروفسور محمدرضا پورجعفر؛ استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس:

عدم مدیریت یکپارچه شهری محکوم به شکست است

همیشه گفته‌ایم و برای هزارمین بار هم تکرار می‌کنیم، یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد شهرستان شمیرانات، به‌خصوص شهر لواسان، وجود سرمایه انسانی شگفت‌انگیزی است که متأسفانه در ادوار گذشته مسئولین و دست‌اندرکاران نه توجه ای به آن کرده‌اند و نه این ظرفیت بی‌بدیل در مدیریت شهری لواسان به کار گرفته شده است.

در ارتباط با شهر لواسان که موضوع این مصاحبه نیز هست، بحث بومی و غیربومی از دیرباز گریبان گیر این شهر بوده است و در ایام انتخابات نیز همین بحث موجب تأثیرگذاری بر تصمیم‌گیری مردم شده و درنتیجه باعث می‌شود مدیریت شهری نتواند آن‌چنان‌که شایسته و بایسته است، از ظرفیت بالقوه نیروی انسانی خود استفاده حداکثری  ببرد. 

یکی از چهره‌های علمی برتر کشور در حوزه معماری و شهرسازی که ازقضا سرنوشتش به لواسان گره خورده است، پروفسور محمدرضا پورجعفر، استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس است که به دلیل شرایط خاص ناشی از شیوع ویروس کرونا و برخلاف میل باطنی، ناچار شدیم به‌صورت غیرحضوری گفت‌وگویی با ایشان داشته باشیم که امیدواریم مفید فایده قرار گیرد.      

محمدرضا پورجعفر مـدرك دکتري خود را در رشته معماری و برنامه‌ریزی شهري در سال 1371 از دانشگاه رورکی هندوستان (T.I.I ) دریافت نموده است. وي نخست به تدریس در دانشـکده معمـاري، هنرهاي زیباي دانشگاه تهران و سپس دانشکده هنر و معماري دانشگاه تربیـت مـدرس پرداخـت. وی طـی سال‌های گذشـته سـمت معاونت پژوهشـی، ریاسـت دانشـکده و مـدیریت گـروه شهرسـازي را عهده‌دار بـوده و بـیش از 300 مقالـه درزمینه هنـر، معمـاري و شهرسازي از او به چاپ رسیده است. 

طراحی و اجرای مجموعه‌های متعدد آموزشی و فرهنگی در ایران و خـارج از کشـور همچون طراحـی و اجـرای خانـه فرهنـگ جمهـوري اسلامی ایران در دهلی‌نو و دیگر مجموعه‌های فرهنگی- مذهبی در کشمیر و احمدآباد، تدوین طرح‌های جـامعی ماننـد طـرح جـامع شهرستان لنگه، مدیریت طرح‌های تفصیلی همچون طرح تفصیلی بنادر لنگه و کنگ و بسیاري از طرح‌های ساماندهی روستایی شـمال شرقی استان خراسان، مکان‌یابی و برنامه‌ریزی برج میلاد تهران، طراحی مجموعه فرهنگسراي حافظ شیراز، برنامه‌ریزی و طراحی پارك علم و فناوري دانشگاه تربیت مدرس، طرح ساماندهی و معمـاري منظـر دانشـگاه تربیـت مـدرس و طراحـی شـهري محیطـی رود–دره ی دارآباد در تهران و طرح جامع شهر جدید سهند ازجمله سوابق حرفه‌ای پورجعفر به شمار می‌آید.

پایگاه خبری شمرون: جناب دکتر پورجعفر، به نظر شما مدیریت شهری لواسان در طول سال‌های گذشته تا چه حد به نظم بصری و فرم ساختمان‌های این شهر پایبند بوده است؟

پروفسور پورجعفر: بسیار کم، مدیریت شهری لواسان اقداماتی در این زمینه انجام داده است و نمونه این اقدامات در طراحی میادین، پارک‌ها و پل‌های عابر نیز به چشم می‌خورد، لیکن؛ این‌گونه برخوردها موردی و از کیفیت نظام‌مند، پایدار و قابل قبولی برخوردار نیستند. مدیریت نظام بصری شهر، باید هدفمند و کارآمد باشد. نظام بصری لازم است به هویت و حس تعلق شهر توجه کند.

پایگاه خبری شمرون: در حال حاضر به نظر شما مهم‌ترین تهدید برای محیط‌زیست و اکوسیستم لواسان چه عواملی هستند؟ 

پروفسور پورجعفر: مهم‌ترین تهدید مرتبط با محیط‌زیست و اکوسیستم لواسان، انجام هرگونه اقدامی بدون شناخت صحیح از اکوسیستم لواسان است. در این شناخت توجه به تمامی ابعاد اکولوژی، لازمه تهیه هر طرح و اقدامی است. عدم توجه به ارکان پایداری، سیاست‌گذاری‌های غلط ولی به‌ظاهر درست ولی نسنجیده، به‌مرور موجب تخریب محیط‌زیست لواسان خواهد شد.  

تاب‌آوری نیز از دیگر نکات و مباحث حائز اهمیت است که چندان توجه خاصی بدان نمی‌شود. به‌عنوان‌مثال در سیل سال‌های اخیر شکنندگی و عدم تاب‌آوری بخشی از شهر مشاهده گردید .

پایگاه خبری شمرون: سال‌های زیادی است که شهرها و محدوده آن‌ها با پدیده ساخت‌وسازهای غیرمجاز دست‌به‌گریبان هستند. جنابعالی به‌عنوان یک کارشناس ارشد شهرسازی، چه راهکارهای فنی و شهرسازی را که هم ضامن منافع عمومی باشد و نیازهای فردی مالکین را برطرف کند و هم ضامن حفاظت صحیح محیط‌زیست و توسعه پایدار باشد، پیشنهاد می‌کنید؟

پروفسور پورجعفر: مهم‌ترین راهکارها باید با توجه به نکات زیر باشد: توجه به واقعیات و نیازهای واقعی مردم لواسان و شهر ارائه شود، به تجارب، علوم روز و اندیشه‌های مطرح معاصر و بومی بیشتر توجه شود، با صاحب‌نظران هم‌فکری بیشتری صورت پذیرد و به سرمایه‌های اجتماعی و طبیعی شهر بیش از سرمایه‌های مالی و ریالی و منفعت‌طلبی کوتاه‌مدت، اهمیت داده شود. 

باید خاطرنشان کرد که راهکارها، بسیارند و نمی‌شود در یک مصاحبه کلی نسخه‌ای جامع پیچید، ولی توصیه بنده این است که شهرداری از مشارکت و مشورت علمی با متخصص‌های گوناگون بیشتر بهره گرفته و  نوعی مشارکت جمعی تخصصی از افراد ذیصلاح با برنامه‌ریزی توسط نهادهای غیرانتفاعی و غیردولتی را در دستور کار خود قرار دهد. به سرمایه‌های اجتماعی باید بیشتر از سرمایه‌های مالی بها داده شود. برنامه‌ها باید برد برد و واقع‌بینانه باشند.

پایگاه خبری شمرون: کیفیت فضاهای عمومی شهر لواسان همچون پارک‌ها. میادین، خیابان‌ها، پیاده‌روها و... را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پروفسور پورجعفر: شاید برخی از نظر شکل ظاهری نسبتاً خوب باشند ولی در برخی از آن‌ها بسیار هزینه شده و کارایی نسبت به هزینه مناسب نیست. ولی سنجش کارایی و استفاده بجا  از اقدامات به عمل‌آمده هم ضروری است. بنده فکر می‌کنم باید به فضای عمومی شهری برای تعاملات انسانی بیشتر بها داده می‌شد. گل‌کاری در فلکه‌هایی که با ترافیک خودرو محصورند و هزینه‌های گزاف کردن بدون توجه به کارکرد یک فلکه  (میدان) کاری چندان عاقلانه نیست. مثلاً آخرین میدان شهر که به سمت سبو می‌رویم، اثری نه‌چندان هنرمندانه نه‌چندان کارا و ... است. امید است در آینده با دیدی بهتر  بجا و کارا هزینه کنند.

پایگاه خبری شمرون:  کارکرد نهادهای غیردولتی مثل شوراها، تشکل‌های مردمی و ... را در شهرهای کوچکی همچون شهر لواسان چگونه ارزیابی می‌کنید و جنابعالی چه راهکارهایی را برای عملکرد مؤثرتر این‌گونه نهادهای مدنی در توسعه پایدار شهر لواسان پیشنهاد می‌کنید؟

پروفسور پورجعفر: به‌جز یک مورد تازه‌کار، نمونه‌هایی برای ارزیابی مشاهده نمی‌شود. توصیه می‌شود در یک مجمع عمومی در شورای شهر، همایشی برگزار و از افراد صاحب‌نظر دعوت کرد و برای این‌گونه تشکل‌ها تصمیم گرفت، بی‌شک مفید خواهد بود. 

پایگاه خبری شمرون: در طرح‌های توسعه شهری لواسان مانند طرح جامع و طرح تفصیلی چه نقاط قوت و ضعفی وجود دارد؟

پروفسور پورجعفر: بنده آن‌ها را به‌دقت بررسی نکرده‌ام، به زبان دیگری آن‌ها را برای مطالعه دقیق و استخراج این نکات قوت و ضعف در اختیار نداشته‌ام. پیش‌نویس آخرین طرح را برحسب‌تصادف دیده‌ام، اما با نگاهی اجمالی به آن و وضع ظاهر خود شهر باید عرض کنم، شهر لواسان به‌صورت خطی حول محور بلوار امام خمینی و کمربندی توسعه‌یافته و فضاها فقط فضای حرکت هستند و اتومبیل محور – طرح‌های خطی معایبی دارند، من‌جمله هزینه بالای تأسیسات و غیره، امروزه در اکثر کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه شهرها را انسان‌محور طراحی می‌کنند و نه اتومبیل محور.

پایگاه خبری شمرون: مهم‌ترین چالش مدیریت شهری لواسان را چه میدانید؟

پروفسور پورجعفر: عدم مدیریت یکپارچه که نه‌تنها مشکل لواسان، بلکه مشکل اکثر شهرهای ایران است، مدیریت بدون مشارکت سرمایه‌های اجتماعی و مدیریت بدون در نظر گرفتن منافع اکثر شهروندان که این موضوع در مورد همه شهرها صدق می‌کند. البته سؤالات شما ماشاءالله هر یک به مطالعات گسترده‌ای برای پاسخ نیاز دارد. پاسخ‌های بنده بسیار کلی و بر اساس ظواهر و آنچه عیان است، می‌باشد. 

پایگاه خبری شمرون:  نقش نهادهای تصمیم‌گیری بالادستی لواسان مانند راه و شهرسازی، استانداری، وزارت کشور و... را در ایجاد وضعیت فعلی لواسان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پروفسور پورجعفر: نقش این نهادها در جای خود بسیار حائز اهمیت است، به‌عنوان‌مثال شهر لواسان در یک بن‌بست ارتباطاتی ( راه ورود و خروج) قرار دارد، در صورت وقوع زلزله‌ای شدید، با بسته شدن گردنه امدادرسانی دچار مشکل می‌شود و فاجعه پیش می‌آید. 

پایگاه خبری شمرون:  آقای دکتر دلیل انتخاب شما برای سکونت در شهر لواسان چه بوده و چه ویژگی‌های در این شهر شما را به این تصمیم رسانده است؟

پروفسور پورجعفر: بنده هنوز سعادت سکونت در این شهر را پیدا نکرده‌ام، اگرچه تمام پس‌انداز و خانه‌ام (آپارتمانم) را در نیاوران فروخته و برای ساخت منزل مسکونی در این شهر خرج کرده‌ام، ولی متأسفانه به دلیل گرانی زمین و هزینه بالای ساخت، قادر به اتمام بنای موردنظر نشده‌ام. البته، تغییر ناگهانی قیمت مصالح، زمین و ساخت‌وساز موجب این مشکل شد. اما علت اصلی انتخاب لواسان برای سکونت، آب‌وهوای مناسب، آرامش بیشتر، دسترسی آسان به محیط طبیعی اطراف و البته داشتن فضایی است که از آفتاب و نسیم برخوردار باشد.

پایگاه خبری شمرون: امروزه در جهان وقتی صحبت از مدیریت شهری می‌شود، بی‌شک مردم جزئی لاینفک از این پروسه می‌باشند، پیشنهاد شما به شهروندان لواسانی جهت نقش‌آفرینی در داشتن شهری شکوفا و توسعه‌یافته چیست؟

پروفسور پورجعفر: تشکیل نهادهای غیردولتی (NGOs) با برگزاری جلسات مؤثر و کارا، داشتن روزنامه، خبرنامه و تشکیلات مردمی، مشارکت در انتخاب افراد فرهیخته و دلسوز برای شورای شهر و شهردار، توجه بیشتر به سرمایه‌های اجتماعی به‌جای سرمایه‌های مالی (ترجیح علم به ثروت) و در پایان ارتباط، دعوت از افراد صاحب‌نظر جهت نظرخواهی در مورد طرح‌ها و پروژه‌های در دست انجام، پیشنهاد می‌شود. 

پایگاه خبری شمرون: جناب دکتر پورجعفر، آیا جنابعالی تاکنون در هیچ‌یک از جلسات تشکل‌های مردمی شهر لواسان شرکت داشته‌اید و اگر خیر، چرا؟ تا آنجایی که بنده اطلاع دارم، جنابعالی به همراه تعدادی از همکارانتان حضور مؤثری در حوزه شهرسازی در برخی محلات شهرستان شمیرانات ایفا کرده‌اید، چرا یک چنین فعالیتی در شهر لواسان اتفاق نیفتاد؟ 

پروفسور پورجعفر: فقط یک جلسه و در یک نهاد دعوت شده بودم، به‌عنوان مستمع،  نهادی که جناب آقای کربلایی و جناب آقای نجفی از افراد مؤثر در این جلسه و تشکل بودند. جلسه در ساختمان بخشداری، جنب میدان گلندوئک لواسان بود. 

به دلیل این‌که اتاق فکری جهت مشارکت فکری در شهرداری‌ها تشکیل نمی‌شود، دوستان بنده با کمک استادان دانشگاه در شهرداری منطقه یک در دهه هشتاد چنین اقدامی به عمل آوردند. یکی از اقدامات مهم آن نجات رود دره‌ها از وجود منفعت‌طلبان معاملات املاک و آزاد گذاشتن آن اراضی برای پایداری و مورداستفاده قرار گرفتن آن‌ها برای اوقات فراغت شهروندان گردید. شهر جذاب و در حال رشد لواسان هم نیازمند خوش‌فکری برای آینده‌ای شکوفاست.